Роўна дзвесце год таму ў Глыбокае ўвайшоў Напалеон

Трохдзённы побыт французскага імператара Напалеона ў Глыбокім стаў крыніцай легендаў. Дасёння захаваўся будынак, дзе спыняўся імператар - двухпавярховае крыло кармеліцкага кляштара, руіна якога прымыкае да царквы.

Побыт Напалеона ў Глыбокім апісвае гісторык Отан Гедэман, аўтар класічнай кнігі "Глыбокае", якая ўпершыню была надрукаваная ў 1935 годзе і перавыдадзеная мясцовымі краязнаўцамі ў 2012 годзе. Публікуем фрагмент гэтай кнігі.

"Праз Глыбокае праходзілі галоўныя сілы арміі Напалеона, і сам імператар прыбыў сюды раніцай 18 ліпеня і затрымаўся ў кляштары кармелітаў на некалькі дзён, чакаючы прыбыцця цяжкай артылерыі .

У першы дзень побыту Напалеон выдае загад разаслаць усім карпусам “Адозвы Генеральнай канфедэрацыі да палякаў”, прызначаныя для палякаў, якія знаходзяцца на расійскай дзяржаўнай службе . З Глыбокага таксама выходзіць з яго подпісам днём 20 ліпеня 1812 года загад, які вострымі словамі граміў марадзёраў і рабаўніцтвы, якія ўсё больш пашыраліся, прызначаючы вайсковыя суды для ажыццяўлення неадкладнай справядлівасці .

Таксама, згодна з распараджэннем Напалеона ў Глыбокім фармуецца харчовы склад; знаходзім загад аб напаўненні склада розным правіянтам, падпісаны маршалкам Алойзам Буйніцкім . Буйніцкі праз дваццаць гадоў, ужо стары, прыняў удзел у лістападаўскім паўстанні і, зняволены Мураўёвым, памёр у дынабургскай крэпасці .

Акупацыя напалеонаўскімі войскамі нічога, апрача знішчэння, Глыбокаму не прынесла: узгадвае інвентар парафіяльнага касцёла (1817 год), што “Касцёл падчас Рэвалюцыі 1812 года быў часткова пашкоджаны з-за доўгага ўтрымання непрыяцелем сваіх складоў”; таксама былі забраныя касцельныя рэчы .

Натуральна, што арэол, які акружае асобу імператара, паспрыяў узнікненню мясцовых легендаў – як гэта звычайна бывае, досыць наіўных. Адна з легендаў жадае вызначыць знаходжанне займаных імператарам пакояў менавіта ў ацалелым блоку (дзе зараз месціцца староства – пакоі на другім паверсе №№ 8 і 9), абапіраючыся на наступны тэкст Сегура: “la Courlande nurria Macdonald, la Samogitie Oudinot; les plaines fertiles de Klubakoje (то бок – Глыбокае) – l‘Impereur”. Гэтая версія тлумачыць, што “les plaines fertiles de Klubakoje”, то бок урадлівыя раўніны Глыбокага, імператар мог бачыць толькі з акон на другім паверсе існуючага крыла (разбураныя два крылы былі павернутыя ў бок горада) – значыць, ён там жыў. Аднак не вынікае гэта наўпрост з тэксту Сегура, які меў на думцы толькі магчымасці забеспячэння арміі харчамі з урадлівых раўнін Курляндыі, Жмудзі і Глыбокага, г.зн. Белай Русі.

Таксама, паводле легенды, паміж імператарам і прыёрам завязаўся наступны дыялог. Напалеон: “Якой велічыні кляштарная ўласнасць?” Прыёр: “1000 дамоў”. Напалеон: “Гэтага замнога! А чым займаецеся?” Прыёр: “Молімся”. Напалеон: “Гэтага замала!” Аднак, удзячны за гасціннасць, злажыў прыёру на ад’езд “поўнае блюда” напалеондораў. Імператар нават выказаў шкадаванне, што не можа забраць у Парыж касцёл кармелітаў, каб яго там паставіць побач з саборам Нотр Дам (параўнайце такую самую версію пра касцёл св. Ганны ў Вільні (Tygodnik Ilustrowany, r, 1903, str. 554, “Русская старина”, 1873 г., т. VIII, с. 330, “Литовские епархиальные ведомости”, 1878 г., с. 330, А. Сапунов: «Материалы…», сс. 108-109)".

Отан Гедэман. Глыбокае (гістарычны нарыс). "Прэфект-інфо", Глыбокае - Паставы, 2012, сс. 55-56.