Чужая кровь спасает жизни

Прафесія ўрача з даўніх часоў лічыцца адной з самых паважаных у грамадстве. І нездарма: няма нічога больш пачэснага і высакароднага, чым выратоўваць жыцці іншых людзей. У гэтым вялікую дапамогу медыкам аказваюць донары — тыя, хто сціпла жывуць побач з намі і каму мы ў думках, а часта і ўслых, кажам “дзякуй”, калі ўзнікае неабходнасць у пераліванні чужой крыві.

Папулярная справа

Згодна са статыстычнымі данымі, на сённяшні дзень у Беларусі нарых­тоў­ваецца больш за 190 тысяч літраў крыві ў год і больш за 90 тысяч літраў плазмы. Такім чынам забяспечваюцца патрэбы ўсіх устаноў аховы зда­роўя краіны. Кроў, атрыманая ад донараў, ідзе для аказання дапамогі тым, хто мае патрэбу ў ёй, а таксама на вытворчасць лекавых прэпаратаў з яе кампанентаў. Усяго ў краіне налічваецца амаль 80 тысяч донараў крыві і амаль 11 тысяч донараў плазмы. У 2011 годзе сумарны паказчык колькасці крова­здач на адну тысячу жыхароў у Беларусі склаў 38,2, тады як еўрапейскі стандарт — 40.

І тым не менш, донарства ў нас дастаткова папулярнае. Толькі на Пастаўшчыне донарамі з’яўляюцца каля 500 чалавек. А ўсяго ў раённай картатэцы лічацца больш за 700 асоб. Па словах загадчыцы аддзялення пералівання крыві УАЗ “Пастаўская ЦРБ” Л. Г. Шыхалай, калі яна прыйшла сюды працаваць у 2005 годзе, у ёй было наогул пад тысячу чалавек.

— У апошнія гады мы стараемся не расшыраць кола донараў, — кажа Людміла Георгіеўна. — Не толькі таму, што зменшыўся план забору крыві — цяпер ён складае 300 літраў у год. Вельмі баімся інфекцый, асабліва гепатытаў усіх тыпаў, ВІЧ і сіфілісу. Колькасць іх носьбітаў у раёне павялічылася ў сувязі з вялікай міграцыяй насельніцтва. Лепш пастаянныя актыўныя донары, якіх добра ведаем. Такіх на сённяшні дзень маем 336 чалавек. Гэта жанчыны, якія здаюць кроў рэгулярна 4 разы ў год, і мужчыны — 5 разоў у год. Нядаўна ўзялі 14 пярвічных донараў з ліку моладзі.

У армію возьмуць, у донары — не

На першы погляд  донарам можа стаць практычна любы дзеяздольны чалавек ва ўзросце ад 18 да 60 гадоў, які пражывае ў Беларусі, мае беларускі пашпарт або від на жыхарства, не мае проціпаказанняў, пералічаных у Законе “Аб донарстве крыві і яе кампанентаў” ад 30 лістапада 2010 года №197-3, і вядзе нармальны лад жыцця. Але трапіць у іх лік зусім няпроста. Па-першае, памянёныя вышэй проціпаказанні. Іх вялізная колькасць. Сюды адносяцца разнастайныя захворванні сардэчна-сасудзістай і дыхальнай сістэм, іншых унутраных органаў. Сёння прасцей пайсці служыць у армію, чым стаць донарам. Менавіта таму мужчын, якія прыходзяць здаваць кроў, просяць разам з пашпартам прад’явіць ваенны білет. Па-другое, ёсць патрабаванні па ўзроўні гемаглабіну ў крыві. У жанчын ён павінен быць 125 адзінак і вышэй, у мужчын — 135 і вышэй. Акрамя таго, кожны месяц у ад­дзяленне падаюць спісы сваіх пацыентаў псіхіятр, нарколаг, дэрматавенеролаг, раённы цэнтр гігіены і эпідэміялогіі, а таксама аддзяленне прафілактыкі СНІД Віцебскай вобласці. Не возьмуць у донары і чалавека з групы сацыяльнай рызыкі.

Вялікую колькасць донараў (прыкладна 25—30%) складаюць медыкі, пераважна медсёстры і санітаркі. Усе яны раз у год здаюць аналіз крыві, мачы, робяць флюараграфію і электракардыяграму, а перад кожным заборам крыві ў абавязковым парадку праходзяць медыцынскі агляд. Донарская кроў старанна правяраецца ў лабараторыі нашай райбальніцы, дзе робяць пробы на ферменты печані — алаты, а таксама ў Полацкай СНІД-лабараторыі, куды атрыманая сываратка паступае на працягу 24 гадзін пасля кроваздачы. Там яна праходзіць апрабацыю сучаснымі тэст-сістэмамі на розныя інфекцыйныя захворванні і толькі пасля таго, як небяспечных інфекцый не выяўлена, можа выкарыстоўвацца для патрэб бальніцы.

Разам з донарствам крыві вялікае распаў­сюдж­ванне атрымала донарства плазмы, якое праводзіцца і ў нашай ЦРБ. Сутнасць яго ў тым, што ўзятая кроў прапускаецца праз спецыяльную цэнтрыфугу і раздзяляецца на кампаненты — плазму і эрытрацытарную масу. Плазма замарожваецца і размяшчаецца на каран­ціннае захоўванне ў лячэбнай установе, а эрытрацыты разводзяцца фіз­растворам і ўводзяцца назад донару. Жадаючых стаць донарамі плазмы ў раёне шмат, але бяруць для гэтага толькі правераных людзей, якія не раз здавалі кроў.

Па загадзе душы

Не сакрэт, што плазма- і кроваздача аплачваюцца донару. Так, за адну дозу крыві (475 мілілітраў) ён атрымлівае 414 тысяч рублёў, за дзве дозы плазмы (двухкратны плазмаферэз) — 572 тысячы рублёў (у гэтыя сумы ўваходзіць харчаванне донараў да плазма- і кроваздачы і пасля іх). Грошы немалыя, таму многія вырашаюць стаць донарамі з матэрыяльных памкненняў. Але і тых, хто кіруецца зусім не меркантыльным інтарэсам, а робіць гэта па загадзе душы, таксама нямала. Большасць з іх з’яўляюцца ганаровымі донарамі Беларусі. Гэта званне прысвойваецца людзям, якія 40 разоў здалі кроў ці 80 разоў — плазму. Па законе, ганаровыя донары маюць шэраг ільгот: пазачарговыя абслугоўванне ў паліклініцы і атрыманне білетаў на ўсе віды транспарту, магчымасць пайсці ў водпуск у любы зручны для сябе час, а пасля выхаду на пенсію атрымліваюць даплату да яе.

Усяго з пачатку работы аддзялення (а яно адкрылася ў 2005 годзе) у нашым раёне ганаровымі донарамі сталі 48 чалавек. Трэцюю частку ад іх колькасці складаюць медыкі. У іх ліку медсястра аддзялення пералівання крыві Пастаўскай ЦРБ Э. М. Казлоўская. Здаваць кроў Эльвіра Мар’янаўна пачала ў 1982 го­дзе, яшчэ студэнткай. Пазней, ужо працуючы, яе выклікалі ў экстранных выпадках, калі тэрмінова была неабходна рэдкая, чацвёртая рэзус-станоўчая, група крыві, носьбітам якой з’яўляецца жанчына. Зараз яна робіць гэта таму, што хоча проста дапамагаць людзям. Яшчэ для адной медсястры аддзялення, Т. Ф. Каравацкай, донарства стала сямейнай справай: Таццяна Францаўна ўцягнула ў яго мужа, сына і зяця.

— Здаваць кроў не толькі высакародна, але і карысна для здароўя, — гаварыла Л. Г. Шыхалай. — У нашым арганізме пастаянна адбываюцца два глабальныя працэсы — нараджэнне і адміранне клетак. І здача крыві дапамагае абнаўляць яе. Праведзеныя ў Скандынавіі даследаванні паказалі, што ў пастаянных донараў павышаны імунітэт, зніжана рызыка сардэчна-сасудзістых захворванняў, а таксама інфарктаў і інсультаў. Донары, апроч усяго, выглядаюць больш маладжава. Таму здавайце кроў і будзьце маладымі і здаровымі!

Ганаровыя донары: санітарка агульнабальнічнай аптэкі С. У. Пестава, медсёстры: аптэкі — Л. М. Турла, аддзялення пералівання крыві — Э. М. Казлоўская, дэрматавенералагічнага кабінета — С. В. Малей, кабінета эндаскапіі — Т. І. Жукоўская, эндакрыналагічнага кабінета — А. А. Чабатаронак.

Алена ШАПАВАЛАВА.

Фота аўтара.