Цётка - абранніца вечнасці

Ролю нашага правадніка і экскурсавода ў вёску Стары Двор Першамайскага сельсавета, на малую радзіму Алаізы Пашкевіч, узяла на сябе загадчыца аддзела цэнтральнай бібліятэкі імя Цёткі Г.С. Мацюк, дарэчы, ураджэнка гэтых цудоўных “цёткінскіх мясцін”.
– Заўжды адчуваю гонар за сваю вёску, дзе наша пакаленне расло з імем славутай зямлячкі, – абсалютна без пафасу прызнаецца Галіна Станіславаўна. – А дапамагла глыбока ўсвядоміць унікальнасць такой асобы, як Алаіза Пашкевіч, наша настаўніца – Анфіса Паўлаўна Дабрылка. Яна амаль паўстагоддзя аддала сябе педагагічнай рабоце, выкладала беларускую мову і літаратуру ў колішняй Шастакоўскай школе. Хадзем, Анфіса Паўлаўна жыве літаральна ў некалькіх кроках ад месца, дзе калісь стаяў дыхтоўны дом Пашкевічаў...

“Цётка наша – і твая, і мая”
Старэнькая настаўніца выпраменьвае ўсмешку пры сустрэчы з колішняй вучаніцай і на вачах маладзее.

– Якая яна ў мяне выдатная, – гаворыць Анфіса Паўлаўна пра Галіну Мацюк. – Нават калі ў Шчучыне па іншым баку вуліцы іду, то яна абавязкова заўважыць, падбяжыць, запытае пра здароўе, прапануе дапамогу... І ўсе мае вучні такія – цудоўныя людзі, сапраўдныя...

Тое, што ў гэтай людскасці ды сапраўднасці вялікая роля і яе, настаўніцы, выхавання, Анфіса Паўлаўна сціпла замоўчвае. А вось гісторыю сваёй еднасці з тутэйшымі мясцінамі можа ўспамінаць бясконца.

... Яна прыехала сюды ў 1954-м – пасля педвучылішча, і ў маладосці сябравала з многімі вяскоўцамі, якія памяталі і ведалі Цётку. Свякроў-нябожчыца расказвала, як Алаіза Пашкевіч у вёску са студэнцкай кампаніяй прыязджала, як любіла з простымі сялянамі гутарыць, агітавала не гнуць спіну ... на Пашкевіча, уласнага бацьку. Маўляў, за бясцэнак вы на яго працуеце, патрабуйце, каб плаціў як след за работу.

А пра адносіны Алаізы з мясцовай дзятвой проста легенды хадзілі. Бывала, сустрэнецца Пашкевічанка з басаногай чарадой і давай чым-небудзь смачненькім частаваць, размаўляць, як з роўнымі. Раптам здыме з шыі шаўковую хусцінку, на стужачкі разарве і ўсім дзяўчынкам іх разлахмачаныя валаскі ў акуратныя коскі пазаплятае.

Анфіса Паўлаўна Дабрылка па крупінках збірала звесткі пра Пашкевічаў, ператвараючы свае пошукі ў справу жыцця. Кажуць, яе і самую з цягам часу сталі “Цёткай” называць. Апантаная энтузіястка нібыта злілася з вобразам той, каго так любіла, чыю творчасць даносіла да сэрцаў сваіх выхаванцаў.

Аднойчы адзін з вучняў на магіле Алаізы Пашкевіч з дзіцячай непасрэднасцю запытаў:
– Анфіса Паўлаўна, а тут сапраўды ваша цётка пахавана?
Яна не здолела схаваць усмешкі:
– Цётка гэта, хлопча, і твая, і мая, і ўсяго нашага беларускага люду…

Людзі помняць, людзі любяць...
А.П.Дабрылка не адзіная ў Старым Двары, хто з такой цеплынёй шануе памяць знакамітай зямлячкі. На жаль, гэтай вясной адышоў у нябыт Станіслаў Міхайлавіч Будзевіч, які перасягнуў стогадовы рубеж доўгажыхарства і быў сапраўднай энцыклапедыяй біяграфічных ведаў пра Цётку. Дзед Стась не раз расказваў землякам і заезджым журналістам пра ўсю радзіну Пашкевічаў: і пра сястру Стэфаніду, і пра пляменніцу Фэлю, якую някепска ведаў. Казаў, што старэйшы брат Цёткі – Вацлаў – быў царскім палкоўнікам, некалькі дамоў у Вільні меў, а другі брат – Іосіф – нібыта загінуў у 1914 годзе пад Гродна. Сёстры Алаізы – Стэфаніда, Сафія і Караліна таксама вельмі шанавалі беларускую мову, мясцовыя песні, шмат гутарылі з вяскоўцамі пра долю народную, пра несправядлівасць, што спіну сялянам прыходзіцца гнуць на паноў. Стэфаніда распаўсюджвала сярод мясцовага люду газеты, вучыла тым свабодалюбівым вершам, што складала Алаіза.

... У Старым Двары расказваюць, што перад вайной Стэфаніду “раскулачылі” і саслалі ў Сібір. Пазней дом Пашкевічаў разабралі, а з бярвення Замасцянскую школу пабудавалі.

Давялося чуць ухвальныя словы ў адрас пляменніцы Фэлі, чыя магілка знаходзіцца побач з захаваннем самой Цёткі. У вайну, кажуць, Фэля ў давер да немцаў увайшла, а сама землякам дапамагала: каго з турмы выкупіць, за каго слова замовіць, каб у Нямеччыну не забіралі, каму дакументы патрэбныя вырабіць, каб жыццё ўратаваць. Ды рассакрэцілі фашысты дзяўчыну, расстралялі, бо насамрэч ніколі не была яна на баку акупантаў.

– І я ад сваёй бабулі Соф’і і мамы шмат добрага чула пра Пашкевічаў, – гаворыць Цаліна Іосіфаўна Янкевіч, карэнная старадварчанка. – У нас дзесьці павінны быць і старадаўнія фотакарткі, дзе Цётка з дзятвой гутарыць. Пастараюся знайсці і вам паведаміць, – паабяцала наша новая знаёмая, чалавек душэўны і адкрыты.

А яшчэ на вясковай вуліцы мы сустрэлі Аліну Кеўра – прыгожую сучасную “аўталэдзі” за рулём стыльнай мініяцюрнай легкавушкі:

– Вось да бацькоў прыехала. Тут і сын мой адпачывае, – ахвотна ўступае ў дыялог Аліна Іванаўна. – Ці ведаю я пра нашу славутую зямлячку? Ды, безумоўна! Яе аўрай, здаецца, тут усё напоўнена. Мы ж у Шастакоўскай школе вучыліся, дзе нас навучылі быць патрыётамі сваёй зямлі. І сыну пра Алаізу Пашкевіч усё, што сама ведаю, расказваю. Каб не хрэстаматыйны вобраз Цёткі перад ім паўставаў, а жыццёвы. Усё ж незвычайным чалавекам была наша Алаіза, у гісторыю ўвайшла, Беларусь праславіла. Мы з Вадзімам абавязкова зробім фотаздымкі, каб мемарыял і родныя мясціны Цёткі ягоныя аднакласнікі ўбачылі і захацелі сюды прыехаць, сэрцам дакрануцца да яе духоўнай спадчыны...

Светла стала на сэрцы ад размоў з людзьмі на гасцінцы Старога Двара. Атрымліваецца так, што і сёння мудрая Цётка яднае пакаленні і выхоўвае ў нас патрыятызм і людскасць. Жыве Алаіза ва ўдзячнай памяці землякоў. І жыць будзе…
Таццяна СТУПАКЕВІЧ.
Фота Алы БІБІКАВАЙ.