Улады Глыбокага плануюць добраўпарадкаваць Мосар да яго 500-годдзя

У кожнай краіне ёсць месцы, да якіх прыкавана асабліва пільная ўвага. Часта гэта не сталіцы, а невялікія населеныя пункты ў глыбінцы са сваімі непаўторнымі традыцыямі, архітэктурай і іншымі разынкамі. Сярод іх - вёска Мосар Глыбоцкага раёна. Дзякуючы ксяндзу-пралату Юзафу Бульку, які служыў там чвэрць стагоддзя, ля касцёла Святой Ганны з'явіліся найпрыгажэйшы дэндрапарк і Алея цвярозасці. А сама вёска ператварылася ў астравок, дзе спіртное афіцыйна пад забаронай. З таго часу, як непрымірымы барацьбіт з п'янствам завяршыў зямны шлях, прайшло больш за тры гады. Ці шануюць сёння ў Мосары яго запаведзі? Ці не зменшыўся бляск "беларускага Версалю"? Ці па-ранейшаму ён вабіць турыстаў?

Будні непітушчай вёскі

Апошні раз у Мосары я быў гадоў пяць таму. Запомніўся бясконцы паток наведвальнікаў, яркія фарбы кветак, захопленыя воклічы дзятвы каля вальераў з баранчыкамі, страусамі, індыкамі і іншай жыўнасцю. Цяперашні прыезд прыйшоўся на дажджлівы дзень. Клумбы ля касцёла па-ранейшаму стракочуць кветкамі. А вось гасцей няшмат. Аб зменах, якія адбыліся ў вёсцы за апошнія гады, мне распавёў Сяргей Лаўрыновіч, дырэктар мосарскага парку, які з'яўляецца сёння філіялам Глыбоцкага гісторыка-этнаграфічнага музея:

- За касцёлам засталіся 2 гектара зямлі, а астатнія 16 гектараў парку належаць раённаму аддзелу культуры. Так перад смерцю распарадзіўся ксёндз Булька. Ён бачыў, што насельніцтва вёскі імкліва старэе (колькасць жыхароў у Мосары за апошнія 20 гадоў скарацілася з 500 да 350 чалавек, з гэтага года там зачыняецца школа. - С.Г.). Рабочых рук і тэхнікі не хапае. Добра, што купілі касілку і трымер. Да гэтага абыходзіліся звычайнай ручной касой. У заапарку памёр адзін з двух страўсаў. Астатніх жывёл мясцовыя жыхары разабралі па падворках. Афіцыйна заапарк сёння нічый.

Сяргей - адзін з мясцовых хлопцаў, якіх Булька яшчэ школьнікам далучыў да працы ў парку. Зваршчык мясцовага льнозавода Валянцін Мурзіч таксама нямала працы ўклаў у прыгажосць, створаную ў Мосары. Таму яму шкада бачыць, што некаторыя масткі на сажалках, сарваныя з месцаў падчас крыгаходу, да гэтага часу не прывялі ў парадак:

- І з нагоды аплаты ў 4 тысячы рублёў, якую сёння бяруць за ўваход на тэрыторыю парку з турыстаў, у мяне сваё меркаванне. Грошы хоць і невялікія, але сам факт нашых людзей, якія звыкнуліся да многіх бясплатным выгод, адпуджвае.

- А зона цвярозасці працягвае дзейнічаць? - Цікаўлюся я ў Валянціна Тадэвушавіча.

- Гэтую ідэю Булькі я падтрымліваў і працягваю падтрымліваць. Многім выпівакам і членам іх сем'яў, якія прыязджалі з усіх канцоў краіны, ён даў слушную параду. Многія мясцовыя замест таго, каб у шклянку зазіраць, да працы далучыліся, сталі класнымі тынкоўшчыкамі, мулярамі. Па словах старшыні Удзелаўскага сельсавета Віктар Кармана, дзесяць гадоў таму ў Мосары было 6 сем'яў, дзе з-за прыхільнасці бацькоў да алкаголю забіралі маленькіх дзяцей. Цяпер - дзве. П'яныя на вуліцах не валяюцца, але і сказаць, што ўсё ў Мосары раптам сталі непітушчымі, было б няправільна. У краме я пацікавіўся ў прадаўшчыцы, ці сапраўды яна не прадае спіртное. За недавер тая пакрыўдзілася і прапанавала праверыць склад. У гэты час адзін з пакупнікоў пачаў абурацца: "Ненармальна, калі мужыку пасля лазні выпіць не атрымліваецца!" Ну так, у Мосары не атрымліваецца - "сухі закон". За "бамбэлой" (бутэлькай пладова-ягаднага) ці "кірпічыкам" (віном у тэтрапак) прыйдзецца ў суседнюю вёску за тры кіламетры тупаць.

Рарытэт пад адкрытым небам

Заплаціўшы 4000 рублёў, у Мосары можна пагуляць па парку, пасядзець у альтанцы ля сажалкі, наведаць музей, сфатаграфавацца з яго экспанатамі. Сярод іх, як сцвярджае экскурсавод Марыя Ткачонак, ёсць сапраўдныя рарытэты:

- Напрыклад, більярд XVIII стагоддзя. Гэты стол з прарэзам для манеткі можна назваць правобразам сучасных гульнявых аўтаматаў. У краіне такіх два засталося - у нас і ў Нясвіжы.

Марыя Раманаўна распавяла, што прыхаджане ніколі не рабілі адрозненняў дзе працаваць - на музейнай тэрыторыі або на касцельнай. Калі ў музеі няма экскурсій, яна збіраецца і ідзе кветкі саджаць, пустазелле палоць. Пры Бульку за кожны кусцік або кветнікам быў замацаваны чалавек. А вось ксёндз Аляксей, які служыў у Мосары да нядаўняга часу, гэтую традыцыю змяніў. Каб папрацаваць на тэрыторыі касцёла, людзі павінны былі атрымаць яго асаблівае дазвол. Некаторых гэта прыводзіла ў здзіўленне.

Захаваць традыцыі

Сёння ў Мосарскім прыходзе новы адміністратар - ксёндз Марат. Некалькі тыдняў ён вывучае справы, знаёміцца з прыхаджанамі:

- Хваляваўся, калі ехаў сюды. Прасцей служыць у ціхім месцы. А Мосар - на слыху! З традыцыямі. Трэба аддаць належнае заклаўшаму іх ксяндзу-пралату Бульку, яго духоўнай працы, арганізатарскім здольнасцям. Але з часам і золата цямнее. І яго часам неабходна пачысціць.

Усё лепшае, што ёсць у Мосары, ксёндз Марат мае намер захаваць. Ён рады, што ў Ўдзелаўскім сельсавеце і Глыбоцкім райвыканкаме знаходзіць разуменне і падтрымку. На яго думку, у Мосары можна арганізаваць музей каталіцкай парафіі з галоўнай экспазіцыяй, прысвечанай Юзафу Бульку, які, дарэчы, уладальнік прэміі Прэзідэнта "За духоўнае адраджэнне". Не хаваў ксёндз Марат і свайго захаплення - заўсёды марыў навучыцца граць на гітары. Не выключана, што калі-небудзь ён возьмецца за тое, каб правесці ў Мосары хрысціянскі рок-фэст ... За гэтымі разважаннямі нас перапынілі. Сталая паломніца з Валожынскага раёна Рэня Халевич прыехала замовіць службу ў касцёле. Сваю 77-гадовую суседку па дачы ў Мосар прывезла сталічны фатограф Кацярына Жураўлёва:

- Мосар у Беларусі ўсе ведаюць! Калі мы з мужам распавялі аб гэтым месцы суседзям-каталікам, яны загарэліся жаданнем сюды патрапіць. Мы з дзецьмі перыядычна прыязджаем. Цяпер, здаецца, жывёл у вальерах менш стала. А так - выдатнае месца, заслужана карыстаецца папулярнасцю ў турыстаў.

Меркаванні з нагоды

Таццяна МАлотоўнІк, начальнік аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Глыбоцкага райвыканкама:

- Плата за ўваход на тэрыторыю парку - мера вымушаная. Але і яна не пакрывае выдаткаў па догляду за ім. За паўгода на ўваходных білетах зароблена 12,5 мільёна рублёў, а ўкладзена ў добраўпарадкаванне парку больш за 100 мільёнаў. Мосар - знакавае месца для Беларусі. У ліпені Глыбоцкі райвыканкам прыняў рашэнне, каб дапамога культурна-дэндралагічны парку аказвалі прадпрыемствы і арганізацыі раёна. Распрацаваны план рамонту музея, капліц, масткоў, вальераў, ачысткі вадаёмаў і крыніцы, пасадкі новых алей, ўладкавання дзіцячай пляцоўкі і фантана. Усё гэта хочам зрабіць да 500-гадовага юбілею Мосара, які будзе адзначацца ў наступным годзе.

Іна Якаўлева, экскурсавод (Віцебск):

- Раней ў Мосар шматлікія турысты і вернікі ехалі, каб убачыць ксяндза Бульку. Ён, калі мог, сустракаў гасцей, размаўляў з імі. Упэўнена, што аўтарытэт і харызма гэтага чалавека яшчэ доўга будуць прыцягваць людзей у Мосар. Праўда, каб ацаніць усе прыгажосці гэтага месца, трэба хаця б крыху пазнаёміцца з Бібліяй.

Фота: Таццяна Матвеева