4 красавіка споўнілася 455 гадоў ад нараджэння Льва Сапегі

Староста слонімскі, вялікі канцляр Вялікага княства літоўскага, вялікі гетман літоўскі, аўтар Статуту ВКЛ 1588 года Леў Сапега вывеў свой род на першыя пазіцыі ў тагачаснай дзяржаве беларусаў і залатымі літарамі ўпісаў сваё імя ў гісторыю сярэднявечнай Еўропы. Але Слоніму і слонімцам Леў Сапега дарагі яшчэ і як выдатны гаспадар нашага старажытнага горада. Плошча імя Льва Сапегі ў Слоніме — таму сведчанне.  

Праваслаўны Сапега атрымаў перадавую пратэстацкую адукацыю: спачатку ў Нясвіжскай школе, якой апекаваўся сам Мікалай Радзівіл Чорны, а пасля — ад 13-гадовага ўзросту — у Лейпцыгскім універсітэце.

Яму давалася рымскае і царкоўнае права, яго захапляла мастацтва Рэнесансу. Кароль і вялікі князь Сцяпан Батура, да якога Сапегу прынялі на службу па вяртанні на радзіму, быў уражаны эрудыцыяй юнака.

У 23-гадовым веку Леў быў ужо сакратаром гаспадарскім, а праз год — пісарам гаспадарскім у Канцылярыі ВКЛ.

Ён ініцыяваў стварэнне Трыбунала ВКЛ — найвышэйшага суду краіны.

Магутны інтэлект знаходзіў прымяненне не толькі ў юрыспрудэнцыі, але і ў палітыцы, фінансах. Быў ён і ваяром: маладым браў удзел у Лівонскай вайне, сабраны на яго грошы гусарскі полк удзельнічаў у аблозе Пскова Батурам.

Наступны кароль, Жыгімонт Ваза, даручыў Сапегу працу над трэцяй рэдакцыяй Статуту ВКЛ — зводу законаў краіны.

У 1588 — у 31-гадовым узросце — Сапега выдае за свае грошы Статут.

Пра яго якасць і ўніверсальнасць можа сведчыць тое, што нашы продкі будуць карыстацца ім да 1840 года.

«Чалавеку годнаму нічога не мусіць быць даражэйшым за вольнасць», — пісаў Сапега ў прадмове да Статуту.

У 1589 Леў Сапега робіцца канцлерам ВКЛ (прэм’ер-міністрам, калі можна так умоўна накладаць тагачасныя пасады на сённяшнія рэаліі) і застанецца ім 34 гады. Пазней Сапега акумулюе ў руках яшчэ большую ўладу: у 1621 ён зробіцца ваяводам віленскім (г.зн. кіраўніком сталічнага рэгіёна ВКЛ), а ад 1625 — і вялікім гетманам літоўскім (міністрам абароны).

Слонім, Ружаны, Зэльва, Ласосін, Асвея, Бешанковічы, Бялынічы, Цяцерын, Круглае, Дзятлава, Чарнобыль, Іказнь, Друя, Свіслач, Магілёў, Куранец, Маркава, Мядзел — і гэта яшчэ не поўны пералік уладанняў Сапегі.

Яго багацце дазваляла яму фінансаваць вайну са Швецыяй за Інфлянты. Ён жа быў і адным з натхняльнікаў паходу на Маскву ў пачатку XVII ст.

Сапега нарадзіўся праваслаўным, пад уплывам Мікалая Радзівіла прыняў кальвінізм, а ў 1588 перахрысціўся ў каталіцтва.

Ён падтрымліваў ідэю царкоўнай уні, бо бачыў у ёй сродак дасягнуць рэлігійнага міру.

Але Сапега рэзка выступаў супраць гвалтоўнага насаджэння любой веры.

Дыпламат Сапега ўзначальваў дыпламатычныя місіі ВКЛ у Маскве, мецэнат Сапега будаваў храмы — касцёлы (у т.л. Віленскі касцёл Св. Міхаіла, дзе пасля быў пахаваны), уніяцкія і праваслаўныя цэрквы, — адкрываў школы, шпіталі, прытулкі, кніжнік Сапега сабраў у сваіх маёнтках бібліятэку з трох тысяч тамоў.

Сапега — як і Скарына, Гусоўскі, Астрожскі — быў адным з увасабленняў таго самага «залатога веку» беларускай гісторыі, адзначае сайт http://www.gazetaby.com/ са спасылкай на “Нашу Ніву”.

Леў Сапега жыве ў шматлікіх гістарычных працах, у апавяданнях, аповесцях, раманах і вершах. А найбольшым і найбліжэйшым ад нас матэрыяльным помнікам Льву Сапегу сёння можна лічыць велічны Ружанскі палац, які пачаў стварацца пры ім, і які цяпер пакрысе рэстаўруецца.

Такая вось повязь часоў.