Трагедыя, гераізм, памяць, прымірэнне

24 кастрычніка ў Паставах адбылося маштабнае мерапрыемства «Першая сусветная вайна: трагедыя, гераізм, памяць, прымірэнне», прысвечанае 100-годдзю з пачатку вайны. У яго рамках былі адкрыты музейная экспазіцыя, фотавыставы Андрэя Мацура і Васіля Белякова, прайшлі грамадска-навуковыя чытанні.

Германская, імперыялістычная, Вялікая — гэта розныя назвы Першай сусветнай вайны, якая на некалькі гадоў зрабіла Беларусь арэнай ваенных дзеянняў, а тэрыторыю Пастаўшчыны — эпі­цэнтрам крывавых баёў. Адкрываючы першую частку мерапрыемства, якая праходзіла ў падвальных памяшканнях палаца Тызенгаўзаў, дырэктар раённага краязнаўчага музея Раіса Леанідаўна Курачэнка азнаёміла ўсіх з праграмай мерапрыемства і прадаставіла слова намесніку старшыні райвыканкама Юрыю Мікалаевічу Кісялёву. Ён адзначыў, што для жыхароў нашага раёна Першая сусветная вайна не проста частка сусветнай гісторыі, але і нашай гісторыі, бо яна напрамую звязана з лёсамі нашых землякоў:

— Вайна — гэта самае страшнае, што можа быць на зямлі, яна заўсёды забірае і калечыць чалавечыя жыцці, прыносіць разбурэнні і страты ў эканамічным плане. Пасля завяршэння Першай сусветнай не было зроблена правільных высноў. На жаль, не ўсе ўрокі засвоены нават праз сто гадоў: сёння існуе шмат спекуляцый, звязаных з гэтай вайной. Таму наша галоўная задача — выкарыстоўваць музейную экспазіцыю, на адкрыцці якой мы сёння сабраліся, у мэтах прапаганды міру і дабра, згоды і ўзаемаразумення. Няхай экспанаты, за якімі столькі горычы, болю і пакут, служаць разуменнем таго, што больш ніколі нельга дапускаць такога роду канфліктаў.

Азнаёміў удзельнікаў мерапрыемства з гэтымі экспанатамі (дарэчы, усе яны з’яўляюцца сапраўднымі артэфактамі, знойдзенымі на тэрыторыі раёна) навуковы супрацоўнік музея Вадзім Аляксандравіч Шышко. Ён расказаў, што асноўная ідэя экспазіцыі — паказаць розныя бакі жыцця салдат падчас Першай сусветнай вайны. Для гэтага ўсе экспанаты былі ўмоўна падзелены на чатыры часткі і размешчаны ў розных залах. Першая ўвасабляе лінію фронту, другая і трэцяя — акопы рускіх і нямецкіх салдат адпаведна, чацвёртая — мірнае жыццё падчас вайны.

У першай зале захоўваюцца цэлыя і разарваныя артылерыйскія снарады розных калібраў, зброя, калючы дрот, які таксама з’яўляўся своеасаблівай зброяй, паколькі не было такой тэхнікі, якая магла б яго прарваць, вялікая колькасць кусачкаў, якімі спрабавалі рэзаць гэты дрот, і іншыя экспанаты.

У другой зале прадстаўлены самыя розныя рэчы, якімі карысталіся салдаты. Напрыклад, пры дапамозе сапёрнай рыдлёўкі байцы закопваліся ў зямлю. Яе наяўнасць стала такой жа неабходнасцю, як  кулямёт ці вінтоўка. З прадметаў побыту — кацялкі, лыжкі, відэльцы, шкляная пляшка.  Ёсць сярод экспанатаў і бутэлька са спецыяльнай вадкасцю для ачысткі процівагазаў. Такая вадкасць таксама была жыццёва неабходнай для салдат, паколькі ў той вайне прымянялася хімічная зброя.

Трэцяя зала знаёміць наведвальнікаў з бытам нямецкіх салдат. Трэба сказаць, што ён быў арганізаваны значна лепш. Сярод экспанатаў — фатаграфіі нямецкіх бетонных умацаванняў, вінтоўкі, пераносная печка і нават… ложак.

е, наколькі вайна была цесна звязана з самым звычайным жыццём. У ёй прадстаўлены дакументы, якія дазвалялі рускім салдатам жаніцца з мясцовымі жыхаркамі, бутэлькі з-пад спіртнога, партсігар і скрынка ад цукерак, канькабежны канёк. Таксама тут захоўваюцца фатаграфіі вайсковых пахаванняў і параненых салдат.

Адразу пасля заканчэння экскурсіі па музеі адбылося адкрыццё фотавыставы «Нябачныя помнікі Вялікай вайны» мясцовага фатографа, старшыні клуба «Светосила» Андрэя Мацура. Усе работы выставы — гэта візуальны ўспамін пра трагічныя па­дзеі Першай сусветнай вайны. Падчас работы над тэмай Андрэй Мацур пра­ехаў практычна ўздоўж усёй лініі фронту на тэрыторыі Баранавіцкага, Браслаўскага, Вілейскага, Мя­дзель­скага, Пастаўскага і Смаргонскага раёнаў. На некаторыя месцы даводзі­лася вяртацца: дзесьці не было патрэбнага асвятлення, дзесьці ўзнікалі цяжкасці іншага характару. На стварэнне работ пайшло каля года, тым не менш, па прызнанні аўтара, усё роўна засталося шмат месцаў, якія хочацца наведаць і зрабіць ужо не проста выставу, а паўнавартасны альбом.

— Тэму выставы мне падказаў вядомы беларускі фотамастак Сяргей Качаргін. Ён папракнуў нас, маладых фатографаў, за тое, што не надаём належнай увагі гістарычным фактам. Бо пройдзе 10-20 гадоў, і, магчыма, усе сведчанні той вайны знікнуць з твару зямлі, — гаварыў на прэзентацыі сваіх работ Андрэй Мацур. — Я адразу акунуўся ў гэтую тэму з галавой, больш за тое, мне пашчасціла пазнаёміцца з шэрагам людзей, якім гэта тэма блізкая. Галоўная думка, якую хачу данесці да наведвальнікаў выставы, заключаецца ў тым, што помнікам Першай сусветнай вайны трэба надаць належны статус, а не дазваляць часу непазбежна разбураць іх.

Другая частка мерапрыемства, прысвечанага 100-годдзю з пачатку Першай сусветнай вайны, прайшла ў актавай зале райвыканкама. Тут адбыўся паказ дакументальнага фільма «Нарач-Вердэн. Памерці за Францыю» з серыі «АНТ» «Обратный отсчёт», а таксама знаёмства з выставай кніг, грамадска-навуковыя чытанні і прэзентацыя фотавыставы «Сляды гісторыі» Васіля Белякова.

Вераніка ФІЛАНОВІЧ.

Іна СНЯЖКОВА (фота).