25 жніўня Беларусь стала незалежнай ад СССР

У 1990-ым СССР дажываў свой апошні год. Першымі аб сваёй незалежнасці абвясцілі прыбалтыйскія рэспублікі. А 12 чэрвеня была прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце РСФСР. Пад уздзеянням гэтага Вярхоўны Савет БССР пачаў падрыхтоўку сваёй аналагічнай Дэкларацыі.

16 ліпеня дакумент гэтай жа накіраваннасці быў прыняты ва Украіне.

І нарэшце, 27 ліпеня 1990 года, Вырхоўным Саветам Беларускай Савецкай Сацыялістынай Рэспублікі была прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце БССР. У ёй была абвешчана вяршынства Канстытуцыі і законаў БССР, суверэнітэт, самастойнаць краіны, у тым ліку і ў міжнародных адносінах. Адзінай крыніцай улады і носьбітам суверэнітэту згодна з Дэкларацыяй з’яўляўся беларускі народ.

Але СССР яшчэ існаваў. 18-21 жніўня 1991 года адбыўся так званы жнівеньскі путч. Быў створаны прадстаўнікамі ЦК КПСС часовы самаабвешчаны орган улады ДКНС (Дзяржаўны камітэт па надзвычаўнаму становішчу), больш вядомы, як ГКЧП (на рускай мове – Государственный комитет по чрезвычайном положению). Аднак пераварот у камуністычнай партыі не атрымаўся.

Пасля гэтых падзей, 25 жніўня гэтага ж года Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце БССР Вярхоўны Савет надаў статус канстытуцыйнага закона. Для гэтага рашэння патрабавался 232 галасы. Але «за» прагаласавалі значна больш – 253.  Вялікі ўклад у гэта ўнеслі дэпутаты ад партыі БНФ (Беларускі народны Фронт). Таксама была спынена дзейнасць Камуністычнай партыі на тэрыторыі Беларусі і прыныты пастановы аб забяспачэнні эканамічнай і палітычнай незалежнасці рэспублікі.

Людзі на плошчы, 25 жніўня 1991 г.

Вярхоўны Савет 25 жніўня 1991. Валянцін Голубеў, Зянон Пазьняк і Вольга Галубовіч

Крыху пазней, ужо ў верасні БССР перайменавалі ў Рэспубліку Беларусь. Былі прыняты дзяржаўныя сімвалы – герб «Пагоня» і бел-чырвона-белы сцяг, якія былі такімі да рэферэндуму 1995 года, а сёння з’яўляюцца культурна-гістарычнымі сімваламі.

Апошні цвік у вечку савецкай труны быў забіты ў Белавежскай пушчы 8 снежня 1991 года, калі Станіслаў Шушкевіч, Барыс Ельцын і Леанід Краўчук падпісалі дагавор аб стварэнні СНД. Савецкі саюз перастаў існаваць.

Дарэчы, да рэферэндуму 1996 года галоўнае дзяржаўнае свята нашай краіны было прымеркавана да даты прыняцця Дэкларацыі аб суверэнітэце і святквалася 27 ліпеня. Але, як альтернатыўны варыянт, яго можна таксама святкаваць сёння, гэта значыць 25 жніўня, калі Дэкларацыя атрымала канстытуцыйны статус.