Слуцкі педтэхнікум — люстэрка часу

У Слуцку 85 гадоў таму  быў заснаваны педагагічны тэхнікум і тады ж, напрыканцы лета 1927 года, арганізаваны першы набор навучэнцаў.

Гэтай навучальнай установе было наканавана стаць буйным ачагом мясцовай культуры, а праз дасягненні сваіх выкладчыкаў і навучэнцаў яна пакінула значны след і ўвогуле на Беларусі.
У аснове матэрыяла, які прапануецца чытачам, ляжаць успаміны Аляксея Андрэевіча Новіка, сведкі таго часу і выпускніка педагагічнага вучылішча 1940 года, які цяпер жыве ў вёсцы Сярагі Слуцкага раёна.

З ГІСТОРЫІ ЎСТАНОВЫ. У той час у горадзе і раёне значна пашырылася сетка пачатковых і сярэдніх школ. Новая педагагічная ўстанова, якая размясцілася ў будынку былога камерцыйнага вучылішча (цяпер корпус кансервавага завода), павінна была ліквідаваць дэфіцыт настаўніцкіх кадраў. Тэхнікум рыхтаваў настаўнікаў пачатковых класаў і пачатковых школ для горада і раёна. Тэрмін навучання складаў чатыры гады, у 1930 годзе ён быў скарочаны да трох. У 1935 годзе  педтэхнікум рэарганізавалі ў педагагічнае вучылішча. Колькасць навучэнцаў у канцы 1930-х гадоў дасягала 500 чалавек.

ПЕРШЫЯ ЎРАЖАННІ. З успамінаў Аляксея Андрэевіча Новіка: «Калі бываю ў Слуцку і праходжу міма будынка, дзе вучыўся, не магу не зняць шапку перад памяццю маей маладосці, былых выкладчыкаў і навучэнцаў гэтай установы. У 1937 годзе, калі скончыў Іграеўскую сямігадовую школу, паступіў на першы курс вучылішча. Здаваў уступныя экзамены ў напружаным стане, бо на адно месца было пададзена пяць заяў. Пасля залічэння навучэнцам, 1 верасня 1937 года ў першы дзень заняткаў адзначалася 10-годдзе  з дня ўтварэння педтэхнікума-педвучылішча. З гэтай нагоды адбылася ўрачыстая сходка выкладчыкаў і навучэнцаў. Нас, вясковых хлапчукоў, вельмі ўразіў будынак вучылішча ў тры паверхі, ды яшчэ былі цокальныя памяшканні, дзе знаходзіліся сталовая і гардэроб. Першы паверх адводзіўся пад аўдыторыі і бібліятэку з вялікай колькасцю кніг. На другім паверсе размяшчаліся фізкультурны зал і чытальня, дзе навучэнцы рыхтаваліся да заняткаў. Працавала яна з 14 да 23 гадзін. На трэцім паверсе знаходзіўся актавы зал са сцэнай. Лічу, што тады гэта быў самы лепшы будынак у Слуцку.

ВЫКЛАДЧЫКІ І ЛЕКТАРЫ. Нашы настаўнікі былі культурныя і адукаваныя асобы. Матэматыку выкладаў Майсей Ільіч Казак, які яшчэ да рэвалюцыі скончыў Маскоўскі ўніверсітэт. Аляксей Давідавіч Бахман (з прыволжскіх немцаў) выкладаў нямецкую мову. У свой час ён скончыў Варшаўскі ўніверсітэт (падчас нямецкай акупацыі ў 1941—1944гг.  ён стаў бургамістрам Слуцка і ўзначальваў мясцовую ўправу — Заўвага рэдакцыі).
Усе другія выкладчыкі мелі вышэйшую адукацыю, атрыманую імі ва ўніверсітэтах Мінска, Ленінграда і Кіева ўжо ў савецкі час. Сярод іх хочацца адзначыць Уладзіміра Іванавіча Агіевіча. У 1946 годзе ён стаў акадэмікам Беларускай акадэміі навук. Шпакоўскі Лявонцій Раманавіч у педвучылішча прыйшоў як выкладчык рускай літаратуры пасля адсідкі ў турме за нейкую палітычную “правіннасць”. Вельмі цікава выкладаў пра творчасць савецкіх паэтоў. Але ў 1940 годзе яму аб’явілі вымову “за ўсхваленне Ясеніна”. Пазней ён стаў цікавым паэтам і пісьменнікам пад псеўданімам Лявон Случчанін.

Гісторыю выкладаў “геніяльны” Ляўковіч (імя, на жаль, не помню). Яго называлі так за эрудыцыю і ўменне даходліва тлумачыць складаныя тэмы. У 1939 годзе быў  арыштаваны  і расстраляны. Справа ў тым, што ён хацеў напісаць падручнік па гісторыі Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага, перапісваўся з бібліятэкай Радзівілаў, якая знаходзілася ў Польшчы. Улады яму інкрымінавалі шпіянаж на карысць гэтай буржуазнай дзяржавы. Некаторыя навучэнцы напісалі пісьмо Сталіну, каб Ляўковіча вызвалілі з турмы. Але іх хутка выклікалі ў  будынак НКУС і правялі “прафілактычную” работу.
Некалькі разоў перад навучэнцамі з лекцыямі выступаў Юрка Гаўрук (Юрый Паўлавіч) — вельмі таленавіты беларускі перакладчык, крытык, паэт, ураджэнец Слуцка. Тэма яго выступаў – тэатр і кіно. Але і яго не мінула сталінская навала: быў арыштаваны і высланы ў Сібір.
З такімі выкладчыкамі вучыцца было вельмі цікава, але атмасфера таго часу з’яўлялася жахлівай. Большась людзей баялася  слова сказаць, а па начам чакала “чорнага ворана”.

Заканчэнне ў наступным нумары

Уладзімір Іваноў

СЛУЦКАЯ «ЖАМЧУЖЫНА». Пасля таго як палякі ў 1920 годзе спалілі будынак былога камерцыйнага вучылішча, яно было адбудавана ў сярэдзіне 1920-х. Тут размясціліся Дом культуры, краязнаўчы музей, камітэт прафсаюзаў, а пазней і педагагічны тэхнікум.