Нявесцін камень – ажыўшая гісторыя зямлі

У справе рэалізацыі праектаў ашмянскія бібліятэкары маюць багаты вопыт. За апошнія пяць год ім тройчы пашчасціла выйсці ў пераможцы конкурсу міні-грантаў, аб’яўленага грамадскім аб’яднаннем “Фонд імя Льва Сапегі” сумесна з Асацыяцыяй мясцовага самакіравання Еўразвязу. І гэта пры тым, што праекты не тычыліся напрамую бібліятэчнай дзейнасці. Віртуальны музей мерыдыяна Дугі Струвэ ў Гальшанах, добрыя справы на тэрыторыі Кальчунскага сельсавета (дзіцячая пляцоўка, масток праз рэчку, яблыневы сад), а цяпер і новая турыстычная кропка на карце раёна — усё гэта стала магчымым дзякуючы намаганням людзей, якія думаюць не аб тым, як адсядзець на рабочым месцы адведзеныя графікам восем гадзін, а нясуць асвету і пашыраюць нашы веды пра родны край, дапамагаюць жыхарам раёна ў вырашэнні сацыяльных праблем і пытанняў, тым самым робяць іх жыццё лепшым.

Вось і валун “Нявесцін камень” дзякуючы краязнаўчаму аб’яднанню пры цэнтральнай раённай бібліятэцы стаў не толькі каштоўнейшай крыніцай па вывучэнні духоўнай культуры, але і набыў вядомасць як сярод мясцовых жыхароў, так і сярод турыстаў, што наведваюць Ашмяншчыну.

Менавіта па ініцыятыве бібліятэчных работнікаў у свой час было створана аб’яднанне “Знай край”. Неабыякавыя, творчыя людзі, якія жывуць адной ідэяй, знаходзяць час, каб зрабіць новыя адкрыцці ў гісторыі, літаратуры, геаграфіі, этнаграфіі роднай старонкі, пазнаёміцца з аднадумцамі не толькі з другіх куткоў Беларусі, але і з-за мяжы.

У мінулым годзе ўдзельнік аб’яднання Сяргей Жылік прапанаваў больш грунтоўна вывучыць Нявесцін камень, які знаходзіцца на тэрыторыі Навасёлкаўскага сельсавета. Так нарадзіўся праект з аднайменнай назвай, якому выпаў шчаслівы білет у конкурсе міні-праектаў “Тандэм ІІ“.

Ажыццяўленне праекта завяршылася ў верасні. Вынікі яго былі падведзены на пасяджэнні “круглага стала”, на якім гутарка ішла не толькі аб грунтоўнай рабоце, праведзенай згодна з планам-заданнем праекта, але і аб мэтавым выкарыстанні грашовых сродкаў, выдаткаваных на яго ажыццяўленне, а гэта звыш 13 тысяч долараў.

У пасяджэнні прынялі ўдзел члены рабочай групы: Галіна Балінская, начальнік аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі, кіраўнік праекта; Вольга Тарашкевіч, куратар праекта, кіраўнік аматарскага аб’яднання; Валянціна Лузіна, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання; Міраслаў Кобаса, старшыня праўлення Фонду імя Льва Сапегі; Барбара Эліа, фінансавы менеджар Асацыяцыі агенцтваў мясцовай дэмакратыі; Дзмітрый Сокал, эксперт Фонду імя Льва Сапегі; Андрэй Гардзей, начальнік раённай інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя; Марына Белавус, дырэктар цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэмы; Наталля Садоўская, загадчык аддзела бібліятэчнага маркетынгу раённай цэнтральнай бібліятэкі; Марына Мантур, бухгалтар праекта і інш.

Праектам было прадугледжана добраўпарадкаванне прылягаючай да валуна тэрыторыі. Асноўны груз работ на гэтым этапе ўзялі на сябе работнікі Ашмянскага лясніцтва. Не засталіся ўбаку ад гэтай справы вучні і педагогі мясцовай школы, а таксама валанцёрская група навучэнцаў аграрна-эканамічнага каледжа. Сумеснымі намаганнямі быў высечаны хмызняк, прарэджаны лес, выкашана пляцоўка, пасаджаны елачкі. Падыход да каменю падсыпаны шчэбнем. Для большай зручнасці пры спуску да валуна ўсталяваны драўляныя прыступкі з парэнчамі. Пастаўлены лаўкі, добраўпарадкавана аглядавая пляцоўка.

Для збору інфармацыі аб камені была арганізавана этнаграфічная экспедыцыя. На жаль, не так многа ў жыхароў навакольных вёсак засталося звестак, але тыя легенды і паданні, што захаваліся ў іх памяці, ляглі ў аснову выдавецкіх матэрыялаў. Асобнай брашурай выдадзены матэрыялы краязнаўчай канферэнцыі “Валуны – маякі гісторыі”. Вынікі этнаграфічнай экспедыцыі занатаваны ў відэаматэрыяле “Валун, авеяны легендамі”. Непасрэдна на аб’екце ўстаноўлены інфармацыйны банер, пастаўлены дарожны ўказальнік.

Работнікі культуры падрыхтавалі прэзентацыю турыстычнага аб’екта ў выглядзе тэатралізаванага прадстаўлення. Для гэтых мэт набыта гукавое абсталяванне і сцэнічныя касцюмы.

Сур’ёзная этнаграфічная і даследчая работа, праведзеная ў ходзе рэалізацыі праекта, стала падставай для збору дакументаў па ўключэнні валуна ў спіс нематэрыяльнай гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі.

Урачыстае адкрыццё турыстычнага аб’екта “Нявесцін камень” стала заключным этапам у рэалізацыі праекта і першым мерапрыемствам у праграме правядзення тыдня культуры, аб’яўленага аддзелам ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі. Адзначыць гэтую важную для раёна падзею сабраліся ўдзельнікі “круглага стала” “Вынікі праекта “Нявесцін камень” і яго роля ў рэгіянальным развіцці”, а таксама дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Наталля Кучынская, намеснікі старшыні райвыканкама Галіна Люткоўская і Вадзім Пашкоўскі, старшыня Навасёлкаўскага сельвыканкама Андрэй Садоўскі, ляснічы Ашмянскага лясніцтва Вячаслаў Панасевіч, вучні і настаўнікі Навасёлкаўскага ВПК, мясцовыя жыхары.

Больш за ўсіх гэтай знакавай падзеі чакаў, напэўна, сам валун. Паважна ляжаў ён у Рамбакоўскім рове, ззяючы ружовымі бакамі. Культавы валун, якому пакланяліся нашы продкі, набыў другое жыццё. Прынесены да нас 130-150 тысяч год назад ледніком з Аландскіх астравоў, што ля берагоў Швецыі, гэты цуд прыроды прадаўжае прыцягваць людзей.

Кажуць, калі маладая дзяўчына хоча хутчэй выйсці замуж, ёй неабходна абавязкова дакрануцца да валуна і — яе мары спраўдзяцца. А яшчэ ходзяць чуткі, што камень гэты і іншыя жаданні спаўняе. Хочацца ў гэта верыць гэтак жа, як і ў тое, што да валуна ніколі не зарасце сцежка, пакуль будуць жыць людзі, для якіх духоўная культура свайго народа з’яўляецца найвялікшым скарбам, а яе захаванне – святым абавязкам.

Аліна САНЮК.

Фота Святланы МУЦЯНСКАЙ.