“Гародня. 50 год без Фары Вітаўта” — прэзентацыя кнігі 23 мая

У чацвер, 23 мая, ў Гродна адбудзецца прэзентацыя мультымедыйнага выдання “Гародня. 50 год без Фары Вітаўта“, якое пабачыла свет у кніжнай серыі “Гарадзенская Бібліятэка”. Увазе гарадзенцаў будуць прадстаўленыя каляровая брашура і дыск, дзе змешчаныя ўнікальныя здымкі славутага храма, яго гісторыю і знішчэнне, успаміны гарадзенцаў, а таксама грунтоўныя даследванні беларускіх і літоўскіх гісторыкаў.

Выстава, прысвечаная гэтаму храму, зараз адкрылася ў касцёле Найсвяцейшага Адкупіцеля на Дзевятоўцы.

Больш як 50 гадоў таму ў 1961 годзе ў Гродне камуністамі быў зруйнаваны адзін з найпрыгажэйшых каталіцкіх храмаў нашага краю – Фара Вітаўта. Шасцісотгадовая гісторыя касцёла непарыўна звязаная з гісторыяй гораду. Святыня, якая перажыла пажары, варожыя навалы ды ваяўнічы атэізм, стала ахвярай гарадзенскіх уладаў. У ноч на 29 лістапада 1961 года ленінградсзскія піратэхнікі выканалі рашэнне №883 выканаму гарадскога савету “О мероприятиях по обрушению здания бывшего военного костёла на Советской площади”…

Прэзентацыя запланавана на 23 траўня, пачатак у 18.30 (вул. Будзёнага 48а (зала ва ўнутраным дворыку). Уваход вольны.

Пасля прэзентацыі адбудзецца дыскусія “Еўрапейская архітэктурная спадчына Беларусі ў ідэалагічных войнах ХХ-ХХI ст. Расейскае, савецкае стаўленне да архітэктурнай традыцыі беларусаў.”

Фара Вітаўта – першы каталіцкі храм у Гродна. Дакладная дата яго пабудовы невядомая, але драўляны касцёл згадваецца ў княскім прывілеі, дадзеным гродзенцам у 1389 годзе. Будаўніцтва мураванага касцёла звязваюць з дзейнасцю ў Гродне караля Стэфана Баторыя. Касцёл быў канчаткова пабудаваны ў 1586 годзе. Па сваіх памерах ён лічыўся самым вялікім храмам на беларускіх землях.

Касцёл Найсвяцейшай Марыі Панны ў розныя часы называўся па-рознаму: Фара Вітаўта, Сафійскі Сабор, Гарнізонны касцёл. Ягоны лёс быў незайздросны: храм неаднаразова знішчаўся ў пажарах. Чарговы пажар у 1793 годзе настолькі сур’ёзна пашкодзіў касцёл, што назву “Фарны” аддалі былому касцёлу езуітаў.

Пасля ўваходу Гродна ў склад Расійскай імперыі касцёл аддалі праваслаўным – так касцёл стаў Сафійскім саборам. Апошняя праваслаўная літургія была праведзена ў храме ў снежні 1918 года, пасля чаго сабор зноў перадалі католікам. У 20-30-х гадах, пасля дзвюх няўдалых спроб перабудовы касцёла, ён стаў называцца гарнізонным.

За гады вайны Фара амаль не знішчылася. Горш касцёлу было ўжо пасля Вялікай Айчыннай: у касцёле знаходзіліся склады збожжа, тканін і інш. Былі нават планы спачатку зрабіць з касцёла кінатэатр, а пасля ўвогуле размясціць там спартыўную залу. Але касцёл урэшце дачакаўся найгоршага лёсу – 8 сакавіка 1961 года была прынята пастанова знесці будынак самага першага каталіцкага храма ў Гродне, што і ажыццявілася: у ноч на 29 лістапада 1961 года ленінградская група падрыўнікоў знішчыла Фару Вітаўта…