“Беларуская кухня” на Ганцаўшчыне

Кулінарна-гістарычнае шоу “Беларуская кухня”, якое ладзіцца на тэлеканале “Беларусь 2” прапануе спрадвечна беларускія рэцэпты нацыянальных страў. Людзі, якія ўдзельнічаюць у шоу, працягваюць у нашы дні гатаваць па старажытных рэцэптах, як гэта рабілі продкі. Вядучая шоу, этнограф Ларыса Мятлеўская, разам са здымачнай групай ездзіць па гарадах і вёсках у надзеі адшукаць такія старадаўнія рэцэпты. Яна адбірае людзей, здольных перад камерай расказаць аб кулінарных сакрэтах. Пазней, ужо ў здымачнай студыі, шэф-кухар Вартан Санамянц і вядучая Алена Спірыдовіч перарабляюць рэцэпты, атрыманыя ад знаўцаў беларускай кухні, для сучаснага чалавека. Яны цалкам адаптуюць старадаўнія рэцэпты, гэта значыць, вучаць людзей, як рыхтаваць стравы не ў печы, а ў духоўцы, або ў печы мікрахвалевай, прапануюць цяперашнія прыправы і прадукты, якія для гэтых страў варта выкарыстоўваць — увогуле, перарабляюць старадаўнія рэцэпты пад сучасны арсенал гаспадыні.

Наш край багаты і на майстроў, і на краявіды, і на людзей, якія захоўваюць сямейныя сакрэты з пакалення ў пакаленне.

Таму ў нашым раёне вырашана было зняць цэлых восем перадач. Праўда, вяліся спрэчкі, ці варта аб’яднаць два выпускі, дзе рыхтуюць прадукты з рыбы, у адзін, але гэта мы з вамі даведаемся ўжо ў верасні, калі выпускі пра стравы нашай Ганцаўшчыны, выйдуць у эфір. Аб тым, чаму тэлевізіёншчыкі зацікавіліся нацыянальнай кухняй нашага краю, расказвае Маргарыта Саланевіч, дырэктар гарадскога Дома рамёстваў:

— У гэтым годзе, 4 — 5 ліпеня, мы ездзілі з майстрамі з Дома рамёстваў і са стравамі ганцавіцкай кухні выступаць у Мінск. Людзі падыходзілі, аглядалі ручнікі і іншыя прадметы народнай творчасці, цікавіліся прадстаўленымі ў нас беларускімі стравамі, напрыклад, самаробным сырам з Хатыніч, пыталіся, што яшчэ цікавага ёсць на Ганцаўшчыне. Потым да нас падышла этнограф Ларыса Мятлеўская, пацікавілася нашымі выстаўленымі прысмакамі. Мы абмяняліся кантактамі і літаральна за месяц арганізавалі здымкі.

Усяго ў здымках, якія вяліся два дні, прымалі ўдзел шэсць жыхароў Ганцаўшчыны. Пяць гаспадынь і адзін гаспадар дэманстравалі здымачнай групе стравы, прыгатаваныя па старадаўніх рэцэптах.

З першымі двумя гаспадынямі, Валянцінай Іванаўнай Чыркун і Галінай Міхайлаўнай Ціхан з вёскі Крышылавічы, мы сустрэліся ў аўторак. Валянціна Іванаўна ўсё жыццё працавала ў культуры, таму хутка знайшла агульную мову з тэлевізіёншчыкамі. Свяціліся вочы, ледзь ўсхваляваны быў голас — усё выдавала, што яна шчаслівая. Падчас здымак яна жартавала, перабівала Ларысу Мятлеўскую — увогуле, старалася ажывіць здымкі. Было відаць, што дзейснай натуры гаспадыні сумна без любімай працы, хоць яна і трымае вялікую гаспадарку: курэй, гусей, каня. І кошцы з сабакам у яе доме таксама месца знайшлося.

Рыхтавала Валянціна Іванаўна цэлых тры стравы: хлебны квас, рыбныя кансервы і хатні сыр. Яна з задавальненнем расказвала пра кожную са страў усё, што магла. Напрыклад, рыбныя кансервы яе навучыла рабіць яшчэ яе мама, а яна ўжо расказала пра рэцэпты іх прыгатавання ўсёй вёсцы. Прычым, як дадае гаспадыня, раней гэтыя кансервы не закладваліся ў слоікі, а проста тушыліся ў печы. Для захоўвання класці іх туды пачала толькі яе мама, калі гаспадыні вучыліся рабіць нарыхтоўкі на зіму. А селядзец з карпа, які рыхтавала другая ўдзельніца, Галіна Міхайлаўна Ціхан, Валянціну Іванаўну навучыла гатаваць свякроў. Гэтаму рэцэпту ўжо крыху менш гадоў. Валянціна Іванаўна прызнаецца, што з’явіўся ён у іх толькі тады, калі выкапалі Лактышоўскае вадасховішча, і іх мужчыны пачалі ездзіць туды на рыбалку. Яшчэ, па словах Валянціны Іванаўны, яе хатні сыр мае нейкі асаблівы сакрэт, якім вельмі зацікавілася этнограф Ларыса Мятлеўская. Але гэта мы ўбачым ужо ў выпуску перадачы ў верасні. А хлебны квас Валянціна Іванаўна гатуе з цукрам і з мёдам.

У сераду мы пабывалі ў дзвюх вёсках адразу: у Вялікіх Круговічах і ў Борках. У Вялікіх Круговічах нас сустрэлі з асаблівай прыязнасцю. Поўны дом людзей, усе гарэлі жаданнем, каб “дарагія госці” не з’язджалі і засталіся даўжэй. Гаспадыня Святлана Локтыш і гаспадар Георгій Чыжык рыхтавалі кожны сваю страву. Святлана — капыткі беларускія з мачанкай. На пытанне, адкуль такая назва, яна адказала, што кавалачкі стравы нагадваюць капыты дробных жывёл. І праўда, нягледзячы на тое, што страва, па сутнасці, з’яўляецца разнавіднасцю клёцак, выглядае яна вельмі экзатычна. Георгій рыхтаваў фаршыраваныя яйкі. Незвычайнасць гэтай стравы заключаецца ў тым, што з яек пры падрыхтоўцы не здымаецца шкарлупіна. Адвараныя яйкі распілоўваюцца. Пра гэтую страву расказвае Ларыса Мятлеўская:

— Наогул, гэтая страва вельмі старая. У кнізе Вінцэнты Завадскай “Літоўская кухня”, якая выйшла ў 1854 годзе, яна называлася “яйкі сечаныя смажаныя” і мела два варыянты падрыхтоўкі: з курыных і з гусіных яек. Таксама ёсць невялікія адрозненні і ў начынцы. Кніга гэтая, дарэчы, вытрымала 14 перавыданняў і існуе зараз нават у перавыданні на беларускай мове.

Калі мы пад’ехалі да вялікага дома ў вёсцы Боркі, гаспадыня Ульяна Пятроўна Віннік, якая выйшла нам насустрач, вельмі ўзрадвалася, убачыўшы вядучую. Аказваецца, яна з Маргарытай і з Домам рамёстваў ездзіла ў Мінск. Калі мы ўвайшлі ў дом, першае, што кінулася ў вочы — велізарная колькасць саматканых ручнікоў, развешаных па ўсім памяшканні і калаўрот, які стаіць у адным з пакояў. Гаспадыня Улляна Пятроўна і яе свацця Валянціна Міхайлаўна Моніч рыхтавалі пернікі з макам і кашу з гарбуза з сухафруктамі ў гарбузе. Абодва рэцэпты захавала Валянціна Іванаўна з даўніх часоў. Хаця, напрыклад, пернікі лічацца рэцэптам, які прыйшоў з польскай кухні, яны мала чым адрозніваюцца ад беларускай выпечкі і, безумоўна, не менш смачныя. З часам жа іх сталі выпякаць у Беларусі ледзь не часцей, чым простыя булачкі.

Падводзячы вынікі гэтых цікавых двух дзён, варта сказаць,  што Ганцаўшчына багатая майстрамі і цікавымі людзьмі, якія захоўваюць старыя традыцыі беларускай кухні. І, спадзяёмся, што іх карысны вопыт спатрэбіцца гаспадыням, якія паглядзяць выпускі культурна-гістарычнага шоу “Беларуская кухня”, прысвечаныя Ганцаўшчыне.

Аляксандра ГУРМАН.

Здымкі аўтара.