Сурагатнае мацярынства

Сталічная фірма дала ў адну з раённых газет рэкламную заяву, у якой прапаноўвала жанчынам стаць  сурагатнай маці. І хоць усё законна, але існуе маральная праблема. Пэўная колькасць насельніцтва, а найперш царква, негатыўна ставіцца да сурагатнага мацярынства.

Напачатку некалькі слоў наконт тэрміна “сурагатнае мацярынства”. Па-навуковаму — гэта дапаможная рэпрадуктыўная тэхналогія, пры выкарыстанні якой жанчына добраахвотна пагаджаецца зацяжарыць з мэтай вынасіць  і нарадзіць біялагічна чужое дзіця, якое затым будзе перададзена на выхаванне генетычным бацькам. А прасцей кажучы, калі ў сям’і  ўзнікла праблема і жонка па нейкай прычыне не можа вынасіць і нарадзіць дзіця, то ў яе бярэцца аплодненая спермай мужа яйцаклетка і пераносіцца другой жанчыне, якая і народзіць дзіця — будзе сурагатнай маці.

Генетычныя бацькі заключаюць з сурагатнай маці дагавор, у якім агаворваюцца  ўсе тонкасці справы. Як правіла, жанчына, якая нарадзіла чужое дзіця, атрымлівае салідную фінансавую кампенсацыю і ніякіх правоў на дзіця не мае.

Сурагатнае мацярынства існавала і ў старажытнасці, але ў іншай форме. Калі жонка нейкай высокапастаўленай асобы не магла нарадзіць дзіця, то яго нараджала ад мужа  іншая жанчына  і яно выхоўвалася  ў сям’і як законнае дзіця, якому ў спадчыну  пераходзілі ўлада, маёмасць, тытулы.

У Бібліі апавядаецца, як Сара, зразумеўшы, што не зможа нарадзіць, прапанавала свайму мужу Аўраму рабыню Агар, якая нарадзіла Ізмаіла (Быццё, 16, 1 — 4).

Але ў тыя часы не існавала сучасных тэхналогій і ўсё адбывалася натуральным шляхам — мужчына  і жанчына спраўляліся з праблемай, а дзіця магло і не ведаць роднай  маці.

Сёння сурагатнае мацярынства стала даволі распаўсюджанай з’явай, хоць у шэрагу краін яно забаронена. А ў некаторых  сурагатнае мацярынства нельга рэкламаваць. У Бельгіі, Грэцыі, Іспаніі, Фінляндыі яно не рэгулюецца заканадаўствам, але выкарыстоўваецца.

У Беларусі, як і ў ЗША, Расіі, Украіне, закон дазваляе камерцыйнае сурагатнае мацярынства. У нашай краіне  ім можа скарыстацца толькі тая жанчына, якая па медыцынскім заключэнні не здольна вынасіць і нарадзіць дзіця ці гэта звязана з рызыкай для яе здароўя і жыцця, і дзіцяці.

Дарэчы, далёка не кожная жанчына можа стаць сурагатнай маці, бо генетычныя бацькі дзіцяці захочуць мець гарантыю, што жанчына здаровая, не мае шкодных звычак, што яна ўжо мае дзіця без адхіленняў.

Але ў любым выпадку бакі прыходзяць да паразумення. Тым больш, што ўвесь працэс адбываецца ў рамках закона і,  здавалася б, праблемы не можа быць. Хіба дрэнна, што ў бяздзетнай сям’і з’явіцца сваё дзіця — роднае для жонкі і мужа?

Праціўнікі  сурагатнага мацярынства лічаць, што адбываецца эксплуатацыя жанчыны, дзеці ператвараюцца ў тавар, адбываецца падрыў святасці шлюбу і сям’і.

У гэтым пытанні непрымірымую пазіцыю заняла і царква.

Падчас палемікі ў рэспубліканскай прэсе наконт сурагатнага мацярынства  свае погляды на праблему выказалі праваслаўныя святары. Вось што сказаў епіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі Арцемій: “Дзіця фарміруецца, калі маладыя людзі паглядзелі адзін аднаму ў вочы. З гэтага моманту фарміруецца духоўны свет дзіцяці. А калі зачацце адбываецца праз шпрыц, з дапамогай донарскіх палавых клетак, хто каму і ў якія вочы глядзіць? Што будзе з гэтым дзіцем?  Якая кроў у ім “загаворыць”?” (“Звязда”, 25.05.2011).

Але мала глядзець адзін аднаму ў вочы, неабходна яшчэ дзіця выгадаваць, навучыць на дабро адказваць дабром.

Дзясяткі тысяч кінутых дзяцей выхоўвае дзяржава. А што іх бацькі не глядзелі адзін аднаму ў вочы?

Аднойчы пабываў у Гарадзішчанскім доме-інтэрнаце для дзяцей-інвалідаў, што пад Баранавічамі, і жахнуўся. Чаму пакутуюць тыя дзеці? Яны ж зачаты не “праз шпрыц”.

Протаіерэй Георгій Рой  сцвярджаў:

“Пры этычнай ацэнцы сурагатнага мацярынства мы можам сказаць, што яно цалкам параўнальнае  з практыкай куплі і продажу дзяцей. Дзіця робіцца таварам” (“Звязда”, 7.05.2011).

У гэтым, магчыма, ёсць нейкая логіка, бо прысутнічае матэрыяльная выгада. Але давайце на наша жыццё паглядзім шырэй.

Хіба за адпяванне нябожчыка ўжо не трэба плаціць? А за хрышчэнне ці вянчанне?

Тая палеміка адбылася, калі парламент Беларусі разглядаў праект Закона “Аб дапаможных рэпрадуктыўных тэхналогіях і гарантыях правоў грамадзян пры іх выкарыстанні”.

Закон быў прыняты, і ён добры хаця б у тым, што дае права выбару. Бяздзетная сям’я можа выгадаваць роднае дзіця, а жанчына стаць сурагатнай маці і атрымаць матэрыяльную кампенсацыю. Калі ёсць выбар — гэта ўжо нямала.

Жыццё дыктуе свае ўмовы, і вось прайшла інфармацыя, што Сінод Рускай Праваслаўнай Царквы  дазволіў хрысціць “сурагатных” дзяцей, але пры ўмове пакаяння бацькоў.

А самае апошняе паведамленне — 27 снежня 2013 г.  кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка падпісаў Указ № 574 “Аб выдачы грамадзянам Рэспублікі Беларусь крэдытаў на льготных умовах для аплаты экстракарпаральнага апладнення” (ЭКА)*.

Можна сказаць, што гэтым Указам падведзена рыса пад пытаннем сурагатнага мацярынства ў нашай краіне.

 *ЭКА — гэта калі яйцаклетку вымаюць з арганізма жанчыны і апладняюць штучна…

Уладзіслаў СНІТКА.