Такі “непрыкметны” інсульт

Падчас пікніка дзяўчына спатыкнулася і ўпала. Ёй прапанавалі выклікаць “хуткую дапамогу”, але яна запэўніла ўсіх, што ўсё ў парадку і што яна зачапілася аб камень. Выглядала дзяўчына крыху бледнай, таму ёй дапамаглі ўстаць і прынеслі талерку з ежай. Другую палову дня яна правяла весела і нязмушана. Пазней муж той дзяўчыны патэлефанаваў усім і паведаміў, што яго жонку тэрмінова павезлі ў рэанімацыю. У той жа вечар яна памерла. Як аказалася, на пікніку з ёй здарыўся інсульт (вострае парушэнне мазгавога кровазвароту). Калі б яе сябры ведалі, як выглядаюць прыкметы інсульту, яна б змагла выжыць. Медыкі кажуць, што калі пацыенту на працягу трох гадзін аказаць дапамогу, то наступствы прыступу могуць быць ліквідаваны. Складанасць у тым, каб распазнаць інсульт і прыступіць да лячэння ў першыя гадзіны.

ДАВЕДАЧНА

Медыкі б’юць трывогу: беларусаў, якія перанеслі інсульт, усё больш. І ўсё больш людзей становяц­ца пасля гэтага дыягназу інвалідамі. Да прыкладу, пры ішэмічным інсульце лятальнасць дасягае да 15 працэнтаў. А пры кровазліцці ў мозг — больш за 50 працэнтаў.

Паводле інфармацыі Міністэрства аховы зда­роўя, у Беларусі захворванне на інсульт у 2-2,5 раза вышэй, чым у еўрапейскіх краінах. Інсульт займае трэцяе месца сярод прычын смерці і першае — ся­род прычын інваліднасці. У вострай стадыі хваробы гінуць 25-30 працэнтаў пацыентаў, да канца перша­га года жыцця — больш за палову. Сярод тых, хто выжыў, да 80 працэнтаў пацыентаў у той ці іншай ступені маюць патрэбу ў дапамозе з-за паралічаў, парушэння каардынацыі, гаворкі. Толькі 20 працэн­таў вяртаюцца да ранейшай працы.

Як своечасова раз­гледзець прыкметы ін­сульту і не дапусціць трагедыі? Пра гэта і ін­шае расказала загадчык неўралагічнага аддзялен­ня УАЗ “Ганцавіцкая ЦРБ” Наталля КАСЮК.

— Кровазліццё пачына­ецца звычайна ноччу, у выніку чаго чалавеку рэзка пачынае балець галава — так званы, “кінжальны” боль. Адбываецца гэта на фоне высокага ціску.

Пры інсульце клеткі га­лаўнога мозгу, пазбаўле­ныя нармальнага крова­забеспячэння, пачынаюць адміраць, — патлумачыла ўрач. — Гэта можа вы­клікаць рэзкі галаўны боль, моцнае галавакружэнне, слабасць, здранцвенне мышцаў з аднаго боку цела. Могуць узнікнуць прабле­мы з гаворкай, парушыцца каардынацыя руху, пагор­шыцца зрок. Для інсульту характэрна зблытанасць або страта свядомасці (часцей кароткачасовая), дэзарыентацыя ў прас­торы (блытаніна ў датах, няздольнасць вызначыць сваё месцазнаходжан­не), галюцынацыі. Часта чалавек, у якога здарыў­ся інсульт, нагадвае п’я­нага.

Многія, напэўна, чулі гісторыю, выкладзеную ў сацыяльных сетках, калі ўвагу дзяўчыны, якая ехала ў метро, прыцяг­нуў малады чалавек — ён няцвёрда стаяў на на­гах. Пры гэтым алкаго­лем ад яго не пахла. Калі дзяўчына спытала ў яго, ці ўсё ў парадку, мужчы­на адказаў на пытанне, пераблытаўшы склады ў словах. Тады яна па­прасіла яго ўсміхнуцца, пасля чаго зразумела, што ў маладога чалавека інсульт…

Важнае правіла “УЗП”

Па словах Наталлі Уладзіміраўны, існуюць асноўныя элементарныя прыкметы таго, што ў ча­лавека здарыўся інсульт. Ведаючы іх, кожны з нас пры неабходнасці зможа аказаць дапамогу хвора­му.

— Калі чалавек беспадстаўна спатыкнуў­ся некалькі разоў або на некалькі секунд страціў прытомнасць, папрасіце скарыстацца “правілам УЗП”, — параіла Наталля Уладзіміраўна. — У — ус­міхнуцца. Папрасіце ча­лавека ўсміхнуцца. Пры інсульце адбываецца па­раліч мышцаў з аднаго боку цела, у выніку чаго ўсмешка атрымліваецца крывой — адзін вугал рота застанецца апушчаным.

З — загаварыць. Па­спрабуйце загаварыць з пацярпелым, папрасіўшы яго вымавіць любую не­складаную фразу (на­прыклад, “Сёння добрае надвор’е”). Пры інсульце гаворка звычайна пару­шаецца, становіцца ня­складнай або маруднай.

П — падняць рукі. Прапануйце пацярпела­му падняць абедзве рукі ўверх адначасова. Пры інсульце адна рука бу­дзе падаць або сыходзіць убок.

Калі ў чалавека пры­сутнічае хоць адна з пе­ралічаных прыкмет — тэр­мінова выклікайце “хуткую дапамогу”.

Першая дапамога пры інсульце

Да прыезду ўрача да­памажыце пацярпеламу прыняць гарызанталь­нае становішча. Галава і плечы павінны быць трохі прыўзняты (прыкладна на 30 градусаў), але шыю пры гэтым згінаць не трэба. Паклапаціцеся аб свабодным прытоку паветра — адчыніце фортку, акно або дзверы. Здыміце вопратку, якая перашкаджае свабодна­му дыханню, развяжыце гальштук, шалік ці хустку.

Галоўнае — паспець

— Смяротнасць пры інсульце абумоўлена тым, што людзі, якія знаходзілі­ся побач, своечасова не надалі значэння падазро­ным сімптомам, разгубілі­ся, не выклікалі дапамо­гу, — расказала Наталля Касюк. — Аднойчы да нас у бальніцу прывялі муж­чыну. Ён не мог правільна назваць прадметы, ска­заць, колькі гадзін. Бліз­кія не разумелі, што з ім адбываецца. Усе гэтыя прыкметы сведчылі аб на­яўнасці інсульту, што і па­цвердзілася падчас кан­сультацыі.

Яшчэ адзін паказальны выпадак. Малады муж­чына месяц лячыўся ад невыразнасці зроку і два­ення ў вачах. Яго накіра­валі на кансультацыю да неўролага. Хвораму зра­білі МРТ, якая паказала інсульт.

Хвароба “маладзее”

Ад таго, наколькі хут­ка зарыентуюцца блізкія хворага, залежыць яго жыццё і магчымасць да­лейшага аднаўлення. Ін­сульт штогод калечыць амаль паўмільёна людзей. Кожныя 1,5 хвіліны ў све­це рэгіструюцца выпадкі інсульту.

— Часцей за ўсё ін­сульт рэгіструецца ў пажылых людзей. Да 60 гадоў больш схільныя да гэтага захворвання муж­чыны, а пасля 60 гадоў — жанчыны. Смяротнасць ад хваробы вышэйшая сярод прадстаўнікоў моцнага полу. Але медыкаў насця­рожвае тое, што ў апошні час інсульт значна “па­маладзеў”, — адзначыла Наталля Касюк. — Вя­домы выпадкі гэтага за­хворвання ў людзей ва ўзросце 25-30 гадоў. Гэтаму спрыяе мноства фактараў — ад спадчын­насці да шкодных звычак. Варта памятаць: людзі з гіпертанічнай хваробай, атлусценнем, дыябетам, тыя, хто курыць, злоўжы­вае алкаголем, — у групе рызыкі. А таму галоўны прынцып і задача меды­каў сёння – “пастарыць” інсульт.

СОТНІ ТЫСЯЧ ЛЮДЗЕЙ СТАНО­ВЯЦЦА ШТОГОД АХВЯРАМІ ІН­СУЛЬТУ. ВЫДАТ­КУЙЦЕ 5 ХВІЛІН ЧАСУ І ПРАЙДЗІ­ЦЕ ТЭСТ НА РЫ­ЗЫКУ.

Адкажыце на пытанні і адзначце прыкметы, якія вам блізкія. Вынікі тэста на інсульт залежаць ад сумы набраных балаў.

Узрост, старэйшы за 45 гадоў, — 20 балаў.

Вы мужчына — 10 ба­лаў.

Вы курыце — 20 балаў.

У вас лішняя вага — 20 балаў.

Маларухомы лад жыц­ця — 20 балаў.

Вы ўжываеце алкаголь часцей чым 1 раз на ты-дзень — 10 балаў.

У рацыёне — лішак харчавання — 10 балаў.

Ненармаваны працоў­ны дзень з частым закан­чэннем працы пазней за 6 гадзін вечара — 20 балаў.

Часта здараюцца стрэ­савыя сітуацыі на працы ці дома — 10 балаў.

Інсульт ці інфаркт мія­карда быў у бацькоў — 30 балаў.

Артэрыяльная гіпер­танія ў бацькоў — 20 балаў.

Частае павышэнне ціску больш за 150 мм рт.сл. — 40 балаў.

Пры павышэнні ці­ску бывае млоснасць ці ваніты — 40 балаў.

Болі ў вобласці сэрца пры фізічных або эмацы­янальных нагрузках — 20 балаў.

Часта або эпізадычна адзначаюцца перабоі ў рабоце сэрца — 30 ба­лаў.

У вас парушаны сон — 10 балаў.

Перыядычныя галава­кружэнні або парушэнні каардынацыі рухаў — 30 балаў.

Галаўны боль — 20 ба­лаў.

Кароткачасовыя па­рушэнні свядомасці — 40 балаў.

Здараюцца парушэнні зроку — 30 балаў.

Перыядычна ўзнікае кароткачасовая слабасць ці “здранцвенне” канечна­сцей — 30 балаў.

Пагаршэнне памяці — 10 балаў.

Раздражняльнасць і зніжэнне працаздоль­насці — 10 балаў.

Вынікі: калі ў вас 100 — 150 балаў — на гэтым эта­пе інсульт вам не страш­ны, але ўсё ж падумайце аб змене ладу жыцця, памяняйце сваё харча­ванне.

Калі вы набралі 150 — 300 балаў — высокая верагоднасць інсуль­ту, варта па магчы­масці прайсці абсле­даванне і кароткі курс лячэння.

Калі тэст на інсульт паказвае 300 — 500 ба­лаў — вы на мяжы — у групе высокай рызыкі. Не адкладвайце наведванне ўрача. Вам неабходна па­глыбленае абследаванне і распрацоўка індывіду­альных мер папярэджан­ня вострых захворванняў сардэчна-сасудзістай сістэмы.