«Савецкаму Палессю» — 70 гадоў

Адкрываючы любое друкаванае выданне — падручнік, часопіс, газету — чытаючы артыкулы, вершы, зводкі, і шмат іншай інфармацыі, чытач заўсёды звяртае ўвагу на подпіс пад ёй, на фотаздымкі, і ніхто ніколі не задумваецца, што за роўнымі радкамі літар стаіць праца людзей, якія іх набіраюць. Імя таго, хто робіць набор тэкстаў, не выносіцца ў зыходныя дадзеныя, яго не відаць, але без гэтай работы не пабачыла б свет ні адно друкаванае слова. У раённай газеце 40 гадоў працуе Любоў Ільінічна Мохар, якая на працягу 39 гадоў набірала газетныя тэксты. Ціхім летнім надвячоркам у гарадскім парку мы сустрэліся з Любоўю Ільінічнай, каб пагутарыць пра яе работу, успомніць былых і сённяшніх калег, аб тым, што значыць у яе жыцці раённая газета. — Семдзясят гадоў раёнцы! Не верыцца нават. А здаецца гэта было ўчора, той дзень, калі я, дзевятнаццацігадовая дзяўчына, з юначым максімалізмам і гарачым жаданнем працаваць, прыехала сюды на работу. Амаль усё маё жыццё звязана з Ганцавічамі, з раённай газетай. А была накіравана на работу ў зусім іншы раённы цэнтр. Калі зайшала ў кабінет начальніка абласнога ўпраўлення па друку па накіраванне, зазваніў тэлефон. Тэлефанаваў Васіль Фёдаравіч Праскураў — яму трэба была кваліфікаваная лінатыпістка. На той час у Ганцавічах не было ніводнага дыпламаванага работніка ў друкарні. “Вось у мяне сядзіць дзяўчына з выдатным дыпломам”, — адказвае ў трубку мой субяседнік. І працягвае запытальна-сцвярджальна: “Паедзеш у Ганцавічы?!”. Я не паспела нават запярэчыць, у галаве мільганула думка: “Дзе ж тыя Ганцавічы?”. Даўным-даўно гэта было, 42 гады назад, у 1973 годзе пасля заканчэння Мінскага ГПТВ № 32 паліграфістаў па накіраванні Брэсцкага абласнога ўпраўлення па друку прыехала сюды лінатыпісткай пятага разраду. Трапіла выпадкова, а як аказалася, выпадак стаў лёсавызначальным — засталася тут назаўсёды, — з усмешкай і лёгкім смуткам у голасе расказвае Любоў Ільінічна.

— Што такое набор тэкстаў?, — працягвае субяседніца. — На першы погляд здаецца, ну, што тут такога складанага? Націскай на клавішы і ўся прамудрасць. Але гэта не зусім так. Па-першае, трэба добра ведаць мову, на якой выконваеш набор. Па-другое, хуткасць выконваемай работы. І, бадай, самае галоўнае — удумвацца ў тое, што ты набіраеш. У мяне некалі ў вучылішчы быў вельмі добры настаўнік вытворчага навучання — Іван Барысавіч Гануровіч. Дык вось, ён вучыў нас так: “Перад вамі ёсць арыгінал. Але не заўсёды яго трэба бяздумна капіраваць. Бывае, на гэтым арыгінале муха “пахадзіла” і наставіла пасля кожнага слова кропак. Гэта не значыць, што і вы павінны іх набіраць. Трэба заўсёды думаць, што ты набіраеш, чытаць тое, над чым працуеш”. Работа патрабуе ўседлівасці, добрага ведання наборнай машыны. Тэксты тады былі цяжкія — зводкі, табліцы, праграма тэлебачання, усё гэта трэба было набраць. Газету ў свет падпісваў рэдактар позна, але ніхто не лічыўся з асабістым часам, хаця ў кожнага былі свае сем’і, дзеці…  Хачу заўважыць, што Любоў Ільінічна — першы чытач публікацый у газеце. Яна не толькі хутка, граматна выконвала набор, але і заўсёды дапамагала аўтару тэксту. Падказвала, як лепш пабудаваць сказ, як ямчэй выказаць сваю думку на паперы. Падказвала тэмы для артыкулаў, рабіла заўвагі і да яе думкі прыслухоўваліся, часта раіліся нават вопытныя журналісты, цікавіліся яе меркаваннем. — Сёння радкаадліўная наборная машына лінатып — гэта ўжо гісторыя. Пры пераходзе на выпуск газет неметалічным, бясшкодным спосабам, у 1988 годзе па прапанове тагачаснага рэдактара Івана Кузьміча Амяляшчыка перайшла працаваць з друкарні ў штат рэдакцыі. Лінатып замяніў “Тыпа-Тайпер” — больш сучасная наборна-пішучая машынка. Не грувасткая, яна размяшчалася на стале. Прынцып работы застаўся ранейшы, набраныя гранкі выводзіліся на паперу, потым кожная калонка выразалася і наклейвалася на паласу. Аб гэтым доўга расказваць, і каб не стамляць чытача, скажу, што было цяжка, асабліва вярстаць і правіць, бо газетныя тэксты трэба было пры вёрстцы клеіць. На практыцы асвоіла і гэты працэс, хаця тэарэтычна ведала яго. З кожным годам малады спецыяліст набіралася прафесійнага вопыту, пераймаючы яго ў старэйшых таварышаў, удасканальвала на практыцы, набытыя ў гады вучобы веды. — Тут у ганцавіцкай раённай газеце на сваім жыццёвым шляху сустрэла вядомых, мудрых людзей, — расказвае Любоў Ільінічна. — Яны вучылі мяне не толькі прафесійнаму майстэрству, але і жыццёвай мудрасці. Гэта, у першую чаргу, Васіль Фёдаравіч Праскураў, былы рэдактар. Вельмі таленавіты журналіст, мудры кіраўнік, ён, як бацька, вучыў, апякаў нас, маладых. Надзея Адамаўна Шатроўская — брыгадзір друкарні, якая шчодра дзялілася прафесійным вопытам, шмат падказвала, дапамагала, паказвала. Віктар Гардзей, Тамара Дубоўская, з якой 15 гадоў працавалі на лінатыпах побач, Ганна Чабатарэнка, Наталля Данько, ды хіба ўсіх пералічыш? Усіх, з кім працавала некалі, я памятаю, паважаю і люблю. Усе яны пакінулі глыбокі след у маім жыцці. На змену прымітыўным наборным касам і лінатыпам прыйшлі камп’ютары. Любоў Ільінічна асвоіла і іх. І працягвала працаваць. Мяняліся рэдактары, іншыя супрацоўнікі — на змену старэйшаму пакаленню прыходзілі новыя людзі, а Любоў Ільінічна і сёння працуе ў раёнцы. — Так. І вельмі рада, што мой вопыт, мае веды патрэбны маладым і зараз. На сённяшні дзень у газеце працуюць маладыя супрацоўнікі, па ўзросце — мае дзеці. Напрыклад, старшыя аператары камп’ютарнай настольна-выдавецкай сістэмы Ала Пятліцкая (дарэчы, працуе ў газеце амаль 20 гадоў) і Таццяна Жалезная — з вялікай адказнасцю, творча, граматна выконваюць сваю работу. Кожны нумар стараюцца аформіць па-іншаму, з густам, з новымі задумкамі, прыгожа. Спецыяліст па рэкламе Ала Дзяхцяр — добрасумленная, працавітая, яна можа замяніць і на наборы, і тэкст вычытаць. Галоўны бухгалтар Святлана Жалезная, якая працуе ў газеце больш чым 20 гадоў, работу сваю ведае дасканала. Хачу ўспомніць карэктара Таццяну Клімкову. Хаця яна зараз гадуе дачушку Дашу і не працуе, але шмат гадоў уважліва вычытвала газету. Акрамя асноўнай работы, асвоіла набор і камп’ютарны дызайн. Сённяшні галоўны рэдактар Павел Свістуновіч, малады, але на маю думку, імкнецца захаваць лепшыя традыцыі “Савецкага Палесся”, стараецца, каб раёнка заставалася на плыні жыцця, у гушчыні падзей, адлюстроўваючы жыццё раёна — навіны, культурныя падзеі, расказваючы пра лепшых людзей. Разам з імі ўсімі мне лёгка і цікава працаваць. Хачу дадаць, што Любоў Ільінічна сустрэла тут, у газеце спадарожніка жыцця, тут рабілі першыя крокі ў журналістыку яе дзеці — сын і дачка. Дачка друкавала свае першыя вершы, пазней праходзіла практыку. У 1972 годзе ў Маскве Люба прымала ўдзел у рабоце Усесаюзнай нарады работнікаў прафесійна-тэхнічнай адукацыі. Тагачасны першы сакратар ЦК ВЛКСМ Яўген Цяжэльнікаў уручыў маладым спецыялістам юбілейныя медалі “За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна” з наказам: “Гэта вам аванс. Спадзяёмся, што вы апраўдаеце ўзнагароду”. Сёння можна з цвёрдай упэўненасцю сказаць: Любоў Ільінічна Мохар сапраўды апраўдала яе сваімі добрасумленнымі, адказнымі адносінамі да справы. — Таму, што работу сваю люблю і не ўяўляю сябе на іншым месцы. Сустракаючы шаноўны юбілей, хачу пажадаць “Савецкаму Палессю” заставацца такой жа праўдзівай, аб’ектыўнай, не губляць сваю запатрабаванасць. Са святам, раёнка! Гутарыла Таццяна ІЛЬІНА. Фота Уладзіміра САКАЛОВА.